Bugün, 8 Aralık 2025 Pazartesi
Geçen hafta içinde bir davet üzerine Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Endüstri Tasarimi Bölümü ögrencileriyle bir aradaydik. Üniversitenin Tasarim ve dizayn üzerine gerçeklestirdigi çalistaya katildim. Çalistayin konusu “Herkes Için Tasarim” idi. Çalismalarin bu yilki temasi; Yaslilar, Engelliler ve Çocuklar olarak belirlenmis olup, temadan da anlasilacagi üzere yapilacak tasarimlarin herkes tarafindan kullanilabilir olmasi hedeflenerek tasarlanan materyalden kullanicilar tarafindan maksimum faydanin ortaya çikmasi amaçlanmistir.
Ilk etapta yaklasik 100 ögrenciye yapilan sunumlarda gündelik hayatta kullandigimiz birçok materyalin kullanimindaki aksakliklar, kullanici hedef kitlenin tamamina hitap etmeyen ürününün kullaniminda olusan deformasyonlar neticesinde verim düsüklügü ve ürünün ekonomik ömrü konu alindi. Dolayisiyla ürün tasariminda kullanici kitlenin tamami düsünülmediginden maksimum faydayi saglamakta mümkün olmamaktadir.
Çalistaya görme ve ortopedik engelli olmak üze 7 Engelli birey katilim sagladi. Engelli bireylerin gündelik hayatta yasama dair yasadigi sorunlar tarafimizca ögrencilere aktarildi. Günümüzde Engelli, Yasli, Hamile ve çocuklu ebeveynlerin yasadigi sorun ve aksakliklarin önüne geçilmesi gerektigi gerçegine, Üniversiteler düzeyinde hassasiyet gösterilmesi memnuniyet vericidir.
Çalistayin konugu Royal College Of Art’ta arastirmaci “Herkes Için Tasarim” konusunda uzman olan Julia Cassim idi. Cassim ögrencilerin özellikle farkli yeti düzeyleri, kültürel ortam, yas gruplari gibi farkli kullanici profillerinin tasarim sürecinde düsünülerek ürünlerin daha genis bir kullanici kitlesine hitap edebilmesini saglamak olarak özetledi.
Günümüzde tasarimin bir ürüne etkisi genellikle bir pazarlama stratejisi olarak algilanmaktadir. Tasarimi sadece ekonomik bir perspektiften düsünmek yanlistir. Asil amaç hedef kullanicilarin ihtiyaç ve beklentilerinin karsilanmasi, maksimum faydayi saglamasi odak alinarak tasarim kriterleri bu amaca göre olusturulmalidir.
Üniversitenin “Herkes için Tasarim” yaklasimindaki çalistayin öncelikle Engelli bireyler davet edilerek, Engelli bireylerin günümüzdeki kullanilan materyallerin yetersizligi ve uygun olmayan tasarimlarin farkli metotlarla kullanilarak mevcut materyalin deformasyonu ve yetersizliligi vurgulandi.
Engelli bireylerin yani sira Özellikle 65 yas ve üzerindeki insanlar çesitli kronik rahatsizliklari veya yaslanmadan kaynaklanan aslinda tibbi tanimlama açisindan engelli olarak tanimlayabilecegimiz islevsel bozulmalari olan yasli insanlar tasarimcilar için göz ardi edilmeyecek bir kullanici toplulugu olarak algilanmalidir. Bu nedenle Herkes için tasarim kavraminin ortaya çikmasinda büyük rol oynamistir.
Herkes Için Tasarim; Özel bir uyarlama veya tasarim gerekmeksizin, ürünlerin ve hizmetlerin olabilecek en genis kullanici yetisi ve kullanim durumlari göz önüne alinarak erisebilir ve ulasilabilir tasarlanmasi olarak tanimlanabilir.
Endüstri ürünleri tasarimi açisindan bunun anlami, günlük hayatta kullandigimiz ürünler göz önüne alindiginda, engellilerin ve yaslilarin kullanici profili disinda birakilmamasidir. Bunun için insanlarin ihtiyaç ve beklentilerinin tam olarak algilanmasi gerekmektedir. Bu dogrultuda uygulanmasi gereken en etkin yöntem ise engelli bireylerin de tasarim sürecine dâhil edilmesidir.
Engelliler genellikle günlük hayatta karsilastiklari sorunlarin üstesinden gelebilmek için kendilerine has çözüm yöntemleri gelistirirler. Pekte kullanisli olmayan bu çözüm yollari neticesinde olusan mevcut durum, genellikle ürünün kullanabilirligi açisindan tasarim sürecinde göz ardi edilmis sorunlara isaret eder. Dolayisiyla tasarimcilar, engelli insanlarin tasarim sürecine dâhil edilmesinden birçok sey ögrenebilirler.
Hülasa bir ürünün veya çevrenin daha erisebilir olmasi, sadece engelliler açisindan degil, herkes için daha uygun bir çözüm sunacaktir. Tasarim sürecinin dogru sekilde yönlendirilmesi ise tasarlanan ürünün belirlenen kullanici profilinin beklentilerini karsilayabilmesi için önemlidir. Günlük hayatta kullanilan temel ürünlerin tasariminda engellilerin tamamen göz ardi edilmesi ise yanlistir. Herkes için tasarim yaklasiminin bu süreçte kullanilmasi, ürünün daha genis bir kullanici kitlesine hitap edebilmesini saglar. Bu sayede ürünün kolay ögrenim, kullanim, verimlilik ve yalinlik gibi degerler açisindan bütün kullanicilar için daha basarili olmasi saglanacaktir.
Toplumun ayrilmaz bir parçasi olan Engelli bireylerin sosyal, ekonomik, kültürel yönlerini gelistirerek sosyal hayatin içinde var olabilmesi, önünde var olan engellerin ve bariyerlerin kaldirilmasi için toplumda var olan tüm bireylerin hassasiyet göstererek ortak yasam alanlarimizi tasarlamaliyiz. “Herkes için tasarim” sürecine dahil olan herkese kitlesel bir kullanici olan Engelliler için göstermis olduklari hassasiyetten dolayi sükranlarimi sunarim.
Yarinlarin, bugünlerden daha iyi olmasi temennisiyle...
Saygi, Sevgi ve Hürmetlerimle.
Ahmet KURT
