TAEK`in bes yillik nükleer sessizligi

ISTANBUL - Izmir Gaziemir’de atiklarinda radyoaktif maddeler tespit edilen ve yillarca zehirli atiklarini yerlesim yerinin ortasindaki arazisine gömen Aslan Avci Kursun Fabrikasi, Türkiye ’yi dehsete düsürdü. Durumu 2007 yilindan bu yana bilen Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), Radikal ’in haberinden sonra harekete geçti. Bes yil önce atiklarinda radyoaktif madde tespit edilen ve ilgili tüm kurumlarin haberdar oldugu kursun fabrikasinda TAEK bugün inceleme yapacak. Atom Mühendisi Prof. Tolga Yarman, durumun görünenden daha vahim oldugunu söyleyerek fabrikada o dönem çalisan isçilerin sagligi ve üretilen akülerin saçtigi tehlikeye dikkat çekti. 
Radikal’in dünkü mansetinde yer alan ‘Izmir’in Çernobil’i’ baslikli haber kurumlari harekete geçirdi.Çevre ve Sehircilik Bakanligi dün kurumlardan bilgi istedi. TAEK, bugün bölgeye bir ekip gönderecek. Ancak TC Okan Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Ögretim Üyesi Atom Mühendisi Prof. Dr. Tolga Yarman, durumun göründügünden vahim oldugunu vurguladi: 
”Söz konusu radyoaktif malzeme ‘Europium 152 izotopu’ adini verdigimiz atom çekirdegi. Ülkemize nasil girmis, bunu anlamakta zorluk çekiyorum. Muhakkak beraberinde baska radyoaktif atiklarla gelmis olmali. Yanmis nükleer reaktör çubuklarinda bulunuyor. Çünkü bu çubuklarda uranyum atom çekirdeklerinin parçalanmasi sonucunda olusan baska atom çekirdekleri de bulunuyor olacaktir. Yanmis nükleer reaktör yakit elemanlari Türkiye’ye nasil ve niye getirilmis? Bunun ötesinde yanmis atiklarda bu fabrika neyi eritmis? Sehven (farkinda olmadan) eritildigini söylüyorlar. Buna ihtimal vermek zor. Atik, fabrikanin bulundugu yerin altina gömülmüs ancak fabrikanin erittigi ve üretimde kullandigi malzemenin içinde de mutlaka radyoaktif malzemelerin bulunduguna iliskin bir resim çok vahim sekilde karsimiza çikiyor. Fabrikanin üretimi olan aküleri bulup derhal kontrol altina almak gerekir. Üretimde çalisanlari izlemek gerekir. Kanser adayi olmalarindan endiseliyim.” 

Yasadisi iliskiler 
TAEK’in derhal duruma müdahale edip savciliga suç duyurusunda bulunmasi gerektigini belirten Yarman, söyle dedi: 
”Bunun neden yapilmadigini da anlamakta güçlük çekiyorum. Ortada ciddi bir cürüm var. Kasitli olmasa dahi çesitli açilardan görev ihmali var. Birileri bu malzemeyi yollamis, satmis. Demek ki yasal olmayan iliskiler var. TAEK, nasil bunun nereden geldiginin izini sürmemis? Bölgenin karantinaya alinmasi gerekiyor. Yeralti sulariyla radyoaktif maddelerin nerelere kadar ulastigi belirsiz. Radyoaktif maddeler güvenli bir yere nakledilmeli.” 

‘Tonlarca radyasyonlu madde saptandi’ 
Bir TAEK yetkilisinin verdigi bilgilere göre de, bes yil önce TAEK, Gaziemir’deki kursun fabrikasinda incelemelerde bulundu. Incelemede radyasyonlu malzemeler tespit edildi. Il Çevre Müdürlügü de durumdan haberdar edildi. Diger kurumlara da bilgiler verildi. TAEK görevlileri günlerce fabrikada yatip kalkti. Gömülü olan atiklar da çikarildi. Ölçümler yapildi. Radyasyon izine rastlandi. Fabrika sahipleri de ortak isbirligi yapti. Tespit edilen tonlarca radyasyonlu madde paketlenerek Istanbul’daki Çekmece Nükleer Arastirma ve Egitim Merkezi’ne gönderildi. O dönem bir sonuca ulasildi ve bölge temizlendi. 

Il Müdürü: TAEK yazi yolladi, biz de islem yapamadik 
Izmir Çevre ve Sehircilik Il Müdürü Ata Erpolat da 2007’de baslayan sürece iliskin su bilgileri verdi: 
“Yazismalara baktigimizda TAEK bize direkt bir yazi yazdi. ‘Benden habersiz bir islem yapmayin’ dedi. Biz de ilgili kurumlara bu yaziyi gönderdik. Radyoaktif madde tespit edildigini ve hiçbir islem yapilmamasi gerektigini bildirdik. Izmir Büyüksehir Belediyesi, Gaziemir Belediyesi ve Kaymakamligi, Saglik Grup Baskanligi’na gönderdik yaziyi. Yapilmasi gerekenlerin tamami yönetmeliklerle belirtilmis. Yetkili TAEK’tir. Ben de fabrikaya bugün gittim. Bir an önce radyoaktif maddelerin bertarafi gerekiyor. Zaten atiklari o sekilde gömdüklerine dair sikâyet geldi. Biz de Mart 2008’de ekip gönderdik. 320 bin TL ceza kesildi. Maliye Bakanligi ’nin takibindeki bir konu. Il Çevre Müdürlügü yönetmelige uygun olmadigi için de suç duyurusunda bulunmus. IZAYDAS ile anlasma asamasinda numunelerden rdyoaktif madde çikinca TAEK devreye girdi. TAEK’in yazisindan sonra islem yapamadik.” 

Atik gömülü arazide çocuklar oyun oynuyor 
Radyasyonlu atiklarini gömen kursun fabrikasi neredeyse sehir ortasinda. Yani basinda evler, okullar, isyerleri var. Bölge halki 70 dönümlük arazisi bulunan fabrikanin etrafindaki parçalanmis tel örgüleri asarak, zehir gömülü arazinin üzerinden geçiyor. Çocuklar bu arazide oynuyor. 
Iki yil önce terk edilen Aslan Avci Kursun Fabrikasi’na en yakin ev Mevlut Sert’inki: “1979’da sadece bir binasi vardi. Sonra büyüdü. Bir sürü bina yaptilar. Makineler getirdiler. Burasi dereydi. Dereyi doldurdular. Mahalle eylemler yapti. Mahallede iki kisi astim oldu, sonra ayni kisiler kanser oldu ve öldü. Fabrika çalisanlarindan da ölenler oldugunu duyduk. Eylemler yapilinca buraya milletvekilleri geldi, saglik müdürlügünden gelip tarama yaptilar. Ben çevre müdürlügüne sikâyet ettim. Fabrikanin zehirli dumanlar çikardigini söyleyince çok heyecanlandilar, hemen ‘Adini söyle’ dediler. Adini söyleyince kimse gelip gitmedi.” 
Gülsen Sert ise fabrikanin yillarca çektigi dumani ve kokusunu “Camlari kapilari açamiyorduk” diye anlatti. 

Europium 152: Etkisi 100 yil sürer 
TAEK’in raporlarina göre, fabrikadaki radyoaktif kaynagin Europium 152 adi verilen izotop oldugu anlasiliyor. Bu izotop Türkiye’de bulunmuyor. Bu kaynagin Türkiye’ye yasal olarak girisi olmadigi gibi kaybolmus olma olasiligi da bulunmuyor. Prof. Dr. Tolga Yarman’in verdigi bilgiye göre, Europium 152 atom çekirdeginin yari ömrü 12.5 yil. Elektronlar ve gama isinlari atarak bozuluyor. Tamamen zararsiz hale gelmesi yani radyoaktif atom çekirdegi etkinligini tamamlamasi için yaklasik 100 yil gerekiyor. Prof. Dr. Yarman, eger fabrikada radyasyonlu bir madde varsa en az 100 metre uzaklikta durmak gerektigini de söylüyor. 

Sakat dogum ve kanser nedeni 
Ege Üniversitesi Halk Sagligi Ana Bilim Dali Baskani ve Çevre Için Hekimler Dernegi Baskani Prof. Dr. Ali Osman Karababa, bölge halkinin yüz yüze oldugu tehlikeyi söyle anlatti: “Radyoaktiviteden etkilenme alinan radyasyon dozuna ve alinma süresine göre degisir. Genetik yapinin bozulmasi neden olabiliyor. Hamile kadinlarin etkilenme riski var. Organ hasarlarina, sakat dogumlara neden olabiliyor. Kanser yapabiliyor. Radyoaktif isimaya maruz kalan her 100 bin kisiden 7’sinin kanser olmasi beklenebilir.”