Degisik toplumlarda en yaygin inançlardan biri de agacin kutsal kabul edilmesidir. Dinler tarihçileri, insanlik tarihinin en eski devirlerinden beri,agaç kültünün farkli toplumlarda degisik biçimlerde kendini gösterdigi düsüncesindedirler. Agacin yerin dibine kadar inen kökleri, göge dogru dik bir tarzda yükselen gövdesi, gökyüzüne kadar uzanan dal ve yapraklariyla oldugu kadar, mevsimden mevsime kendini yenilemesi ve daha pek çok özelligi sebebiyle olsa gerek, iptidai insanin bir takim düsüncecelere sahip olmasinda önemli rol oynamistir. Bu anlamda agaç hayatin ve sonsuzlugun timsali olarak da kabul edilmistir. Bununla beraber, agacin bizzat maddi varliginin degil, özelliklerinin ve temsil ettigi gücün bir sonucu olarak kutsallik kazandigi veya kutsal kabul edildigi söylenebilir.

Eski Türklerde daha çok tek agaçlar ve bunlardan da çam ve benzeri cinsten olanlarin kutsal sayildigi görülmektedir. Nitekim arastiricilarina göre, bütün Altayli kavimlerde en çok çam ve kayin agaci kutsal kabul edilmekte ve bunlardan sonra da çinar ve servi agaci gelmektedir. Buryatlar, Yakutlar, Çeremisler, Baskurtlar, Kazaklar ve Kirgizlar, arazide tek duran ulu ve yasli çam, kayin, servi ve çinar agaçlarina nezirler adamakta, kurbanlar sunmakta, birtakim dini törenlerle onlardan dilekte bulunmaktaydilar. Yakut Türklerinde kayin agaci kadar, kara çam agaçlari da kutsaldi. Çocugu olmayan kadinlarin ‘Yuvali Kara Çam’ dedikleri bir agaca gelerek, beyaz at derisini bu agacin altina serdikleri ve agacin karsisinda dua ettikleri söylenir. Bu baglamda, Türklerde dut agaçlarinin da kutsal kabul edildigi belirtilmektedir. MS. V. yüzyillarda Göktürklerin Hakan soyunun yeralti Tanrisinin makamina dut agaci veya çam agaci diktikleri, daha sonra senenin besinci ve sekizinci aylarinda bu agacin etrafinda at ile yarisarak dini bir tören gerçeklestirdikleri nakledilmektedir.

Islam öncesi Türklerde kutsalligina inanilan bu agaçlarin yaninda baska kutsal agaçlarin da var oldugu görülmektedir. Bu anlamda, elma ve nar agaçlarinin da kutsal agaçlardan olduguna inanilir. Nitekim Manas destaninda, çocugu olmayan kadinlarin kutsal elma agacinin altinda oynamalari sonucu çocuklarinin olacagina inandiklari seklinde ifadeler vardir. Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar, Türkler arasinda görülen kutsal agaç ve agaç kültü ile ilgili tespit edilen inanislar benzerlikler göstermekte ve bu inanislarin görüldügü her yerde ayni zamanda agaç evliya iliskisine rastlanilmaktadir. Nitekim Sibirya’da yapilan arastirmalarda çesitli yerlerde bazi agaçlarin yaninda evliya mezarlarinin oldugu ve bu evliya mezarlarinin agaçlarda mevcut olduguna inanilan ruhlarin, Müslüman evliya hüviyetinde sahislanmis biçimi olarak algilanmasi gerektigi belirtilmektedir. Islam öncesi Türklerde görülen agaç kültü ile ilgili inanislarin Müslüman Türkler üzerinde çok güçlü bir tesirinin oldugu açiktir. Bu anlamda, Islamiyet de dahil sonradan kabul edilmis olan bütün din ve kültürlerin süzgecinden geçerek günümüze kadar gelmis olmalari sebebiyle bu inanis ve uygulamalarin çok güçlü bir kültürün ürünü oldugunu göstermektedir.
Tamamini oku: http://turkish.ruvr.ru/2014_04_02/Turklerde-agac-inanislari/