?Yoksuldan al zengine ver`

Bütçe Kanun Tasarisi, Meclis Plan ve Bütçe Komisyonunda görüsülmeye devam ediyor. Komisyonda çesitli bakanlik ve baskanliklarin bütçeleri ayri ayri degerlendiriliyor. Tabi hangi bakanliga bütçeden ne kadar ayrildigindan çok ayrilan ödeneklerin kim için ve nasil kullanildigi, bu kullanimda halkin taleplerinin ne ölçüde dikkate alindigi önemli. Iste bütçe tartismalarinin bu yönünü, Prof. Dr. Izzettin Önder’le konusuyoruz.

Bütçedeki faiz giderlerinden baslayalim. Bu memleket faiz yükünden, faiz disi fazla hesabindan kurtulamayacak mi?

Kamu kesiminde açik sürdügü, ekonomik yasam ise sicak paraya dayandirildigi sürece bütçede faiz yükünün hafiflemesi yakin zamanda gerçeklesemez. Nitekim 2011 Ocak-Eylül dönemine göre, 2012 yili Ocak-Eylül faiz ödemelerindeki artis yüzde 13 oraninda gerçeklesmistir. Su hale göre, faiz ödemelerinin ulusal gelir içindeki yeri ayni kalmistir. Faiz yükü hafiflemedigine göre, faiz disi fazla kalemi de ortadan kalkmayacaktir. Diger bir deyisle, bütçe gelirlerinden olagan harcamalar çikarildiktan sonra saglanan artigin yillik faiz miktarina esit olmasi borç miktarini azaltmamakta, ancak ayni miktar borcun “roll-over” edilerek, yani yeni borçla çevrilerek devamina olanak saglamaktadir. Kaldi ki, bütçe gelirlerinin olagan kamu harcamalari karsilayamamasi ve/veya faiz disi fazlanin yillik faiz ödemelerinden düsük olmasi durumunda borç miktari daha da artmaktadir.

Kime gidiyor bu faiz ‘gider’leri? Yillardir öde öde bitmedigine göre epeyce faiz zengini olmali?

Faizler, açiktir ki, devlete vergi yerine borç veren varsil kesime gitmektedir. Diger bir deyisle, varsil kesim devlete vergi yerine borç vererek karsiliginda faiz geliri elde etmektedir. Faiz ödemeleri ise, bir yandan toplum kesimlerine haksiz yük bindiren vergilerle karsilaniyor olmasindan, diger yandan da bütçedeki faiz yükünün dar ve orta gelirli gruplarin yararlandiklari egitim, saglik vb. gibi kamu harcamalarinda yol açtigi kalite kaybi ve hacim daralmasi nedeniyle, dar ve orta gelir gruplarindan varsil kesime yapilan aktarim niteligindedir.

Bütçede ‘güvenlik’, ‘asayis’ ve ‘askeri’ harcamalarda önemli artislar öngörülüyor. Yani hem Suriye hem de Kürt sorunundaki çatismali süreç açisindan nasil degerlendirirsiniz?

Savunma ve genel güvenlik harcamalarindaki artis orani yüzde 12 dolayinda verilmektedir. Bu oran ulusal gelirde beklenen nominal artis oraninin üzerindedir. Su demektir ki, söz konusu harcama kaleminde ciddi artis olacaktir. Bakanlik harcamasinin alt kalemlerine bakarak, ne kadarinin personele gittigini, ne kadarinin yenileme ve modernizasyona gittigini bilerek harcamalarin etkenligi hakkinda bir fikir sahibi olabiliriz. Bu döküme ulasamadan, su söylenebilir ki, bir defa, güvenlik alaninda bütçeye yansimayan çok büyük bir fon bulundugu gibi, örtülü ödenek gibi bütçe disi harcamalar da bu alanda kullanilabilmektedir. Komsularla olan ihtilaf kadar, Kürt sorununda hükümetin isabetsiz tutumu da toplumsal kalkinmaya hiçbir katki yapmadan, sadece insanlar ve toplumlar arasinda kin ve nefreti besleyen bir harcama tipi olan savunma harcamalarini yükseltme yönünde çok ciddi etki yapmis ve yapmaktadir. Bu tür harcamalarin yükselisi, toplumsal barisin ve insan haklarina saygili duygusu besleyen politikaci ve politikalarin eksikliginin çok net göstergesidir.

Bütçe konusu tartisilinca hep SGK açigi gelir bu konuyla baglanir. 2013 bütçe tasarisinda da bu açik önemli bir yer tutuyor.

Halkimiz saglik hizmetlerine ulasimin kolaylastigini düsünerek bu iktidari desteklemektedir. Oysa bir defa, saglik harcamalarinin büyük bölümü gereksiz ve anlamsizca asiri sekilde kullanilan alet ve sair sarf malzemesi alimlari yoluyla yurt disina gitmektedir. Içeride de ilaç ve sair saglik malzemeleri disinda özel hastanelere yapilan SGK ödemeleri, hizmet bedeli disinda bu tür kuruluslara para yatiran sermayedarlara yapilan kaynak aktarimidir. Sagligin özellestirilmesi topluma daha güvenli ve rahat hizmet saglamaya yönelik olmayip, saglik malzeme ve ilaç vb ürünler üreten ve hastane, klinik vb. gibi hizmet sunan sermaye kesimine faaliyet alani açma ve kar aktarimi sagalamaya yöneliktir. Saglik harcamalarinin büyük bölümünü hasta karsilar duruma getiriliyor. (Istanbul/EVRENSEL)

ADALETSIZ VERGI SISTEMI

Hükümetin en iddiali oldugu alanlardan birisiydi mali disiplin, bütçe disiplini. Ama son rakamlar tersini gösteriyor. Bu nasil bir disiplin ya da disiplinsizlik?

Bütçe disiplini, bir yandan fiyat istikrarinin saglanmasi, diger yandan da faizlerin asagi çekilerek hem sicak para hareketinin istikrar bozucu etki olusturmasinin engellenerek nakit girisinin devamini saglamaya hem de bütçe üzerindeki yükü hafifletmeye yönelik idi. Kriz dönemine kadar bu politika, gelir dagilimini olumsuz etkilemesi pahasina sürdürüldü. Fakat kriz ihracatimizi olumsuz etkileyince, iç piyasanin canlandirilmasi ve iç istikrarin korunmasi bu kez gevsek bütçe politikasini gerektirdi.

Peki, gelirler yönünden bütçeyi nasil degerlendiriyorsunuz?

2013 Bütçesinde gelir kalemlerindeki degisim de toplumsal adalete aykiridir. Tasarida sirketlerin sorumlu oldugu kurumlar vergisinde hiçbir artis öngörülmemistir. ÖTV’de yaklasik yüzde 17 oraninda, KDV’de ise yaklasik yüzde 18 dolayinda artislarin öngörülmesi önümüzdeki dönemde vergi sisteminin adaletsiz dolayli vergilere dayandirilacagi gerçegini yansitmaktadir.

EKONOMIK KRIZIN ETKILERI

Uzun zamandir cari açik problemi bol bol tartisilirken simdi bu derde bütçe açigi da eklendi. 2012 Eylülünde açiklanan 14 milyarlik açik hükümetin bütçe dengesinin bozuldugunu da gösteriyor. Bunun sebebi neydi?

2012 yili Ocak-Eylül dönemi için enflasyon oranini yaklasik yüzde 9, reel büyümeyi ise yaklasik yüzde 3.5 olarak kabul edersek, nominal büyüme oranini yüzde 13 olarak saptayabiliriz. Bu durumda, 2012 yili bütçe harcamalarinin bu orana göre degisim hizi, genel gidisat hakkinda bir fikir verebilir. Maliye Bakanligi’nin resmi verilerine göre, ele alinan dönemde bütçe harcamalari yüzde 16.8 oraninda, buna karsin bütçe gelirleri ise ancak yüzde 10.2 oraninda artmis bulunmaktadir. En büyük gelir kalemi olan vergi gelirleri de sadece yüzde 7.2 oraninda artmistir. Bu gelisme iki noktayi ortaya koymaktadir: (1) Bütçe hacmi büyümüstür; (2) Harcama artisi, gelir artisinin üzerinde seyrettigi için bütçe açigi da büyümüstür. Nitekim 2011 Bütçesi yili Ocak-Eylül döneminde 234 milyon TL fazla vermis iken, 2012 Bütçesi ayni dönemde 14.4 milyar TL açik vermistir. Bu olumsuz sonucun temel nedeni, verilen degerlerden de anlasilacagi üzere, bir yandan harcamalarin denetlenememesi, diger yandan da gelirlerin artirilamamasidir. Dünya krizinin iç ekonomideki etkileri böylece telafi edilmeye çalisilmistir.

DEVLET BÜTÇESINDEKI PATOLOJI

2013 bütçe kanun tasarisinda bütçenin genel dagilimini nasil degerlendiriyorsunuz? Yani bütçeden emekçilere ne düsüyor?

2013 yili bütçesinin genel görünümü sikisan bir kapitalist devlet bütçesindeki patolojiyi yansitmaktadir. Milli Egitim Bakanligi bütçeden yüzde 12 gibi oldukça büyük pay alarak, geçen yila göre yüzde 21.3 oraninda büyürken, bunun detaylandirilmasi gerekir. Ancak, ileri ülkelerde egitim harcamalarinin ulusal gelir içindeki payi yüzde 7–10 arasinda degismektedir. Bu oran Türkiye’de yüzde 5 oranina dahi yaklasmamistir. Bu durumda, yillik artislari, fiili duruma göre degil, olmasi gereken duruma göre degerlendirdigimizde, olumlu olamiyoruz.
Kaldi ki, bir yandan egitim ordusunun özlük haklari, diger yandan da egitimin içerigi açilarindan durum daha da iç kararticidir. Bütçede Maliye Bakanligi harcamasi da çok büyük gözükmektedir. Ancak bu durum, bazi ödemeleri de bütçesine alarak, genel dagitim isleri gören bir daire olarak tüm tahsisat Maliye Bakanligina ait degildir. Diger yandan 2013 yilinda yatirimlar geçen yila oranla artmayacak, tam ters yüzde 3 dolayinda küçülecektir. Orman Bakanligi, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanligi gibi bazi ufak bakanliklarin harcama kalemlerindeki çok yüksek artis oranlari, bu dairelere anormal büyük tahsisatlarin verildigi anlamina degil, baslangiç miktarlarinin çok küçük oldugu anlamina gelir.